Interview met Ank Boersma en Gerlien Klein

Hanzehogeschool Groningen

Over Ank Boersma

Ank Boersma is onderwijsadviseur Hanzehogeschool Groningen.

Over Gerlien Klein

Gerlien Klein is regiovoerder Open en online leermaterialen Hanzehogeschool Groningen.

Geen beleidsnotitie, maar praktische aanbevelingen

De Hanzehogeschool Groningen beschikt met Gerlien Klein over een regievoerder Open en online leermaterialen. Het is één van de aanbevelingen die de hogeschool doet over het delen van leermaterialen: zorg dat er een eigenaar is die het proces aanjaagt.

In 2016 heeft de Hanzehogeschool een nieuw strategisch plan opgesteld. Het plan vormde de basis voor het Charter Verbinden en Vernieuwen in onderwijs, een intern document dat de strategische doelen vertaalt in concrete doelstellingen. Onderwijsadviseur Ank Boersma vertelt: "In het Charter hebben we vastgelegd dat we in 2020 leermaterialen delen binnen de Hanzehogeschool. In 2025 is de ambitie dat we met heel Nederland delen en heel Nederland met ons."

Begin 2018 nam Boersma samen met docent Jasper Boter deel aan de leergang Beleid voor open leermaterialen van SURF. Daarnaast werd er binnen Hanzehogeschool een klankbordgroep over open leermaterialen samengesteld, waarin onder meer docenten en studenten plaatsnamen. Aan de hand van de geleerde lessen uit de leergang en de feedback van de klankbordgroep kwam er een interne notitie tot stand. Daarin staan een aantal aanbevelingen voor het stimuleren van delen en hergebruik van open leermaterialen. Geen beleidsnotitie, maar elf praktische richtlijnen voor een project, dat inmiddels in gang is gezet. Benoem een eigenaar die het proces aanjaagt, bijvoorbeeld. Andere aanbevelingen uit de notitie zijn onder meer: start met een goede ICT-infrastructuur, begin met kleine acties in plaats van grote projecten, leg de focus op hergebruik en creëer bewustwording door het delen van goede voorbeelden.

Ank Boersma

Ank Boersma

Onder leiding van een regievoerder Open en Online leermaterialen willen we bereiken dat delen en hergebruik van leermaterialen binnen de instelling gemeengoed wordt.

Project Activerend Leren

Binnen het project Activerend onderwijs van de Hanzehogeschool is Gerlien Klein inmiddels benoemd tot regievoerder Open en online leermaterialen. "Onder haar leiding willen we bereiken dat delen en hergebruik van leermaterialen binnen de instelling gemeengoed wordt," vertelt Boersma. Het project Activerend leren richt zich met name op docentprofessionalisering rondom de thema’s Open en online leren en Blended Learning. In het project is veel aandacht voor de praktische ondersteuning. "Om bewustwording van de mogelijkheden te creëren, zetten we in op het delen van ervaringen," zegt Boersma. "Dit doen we onder andere via zogenaamde proeverijen en interviews met docenten op de portal Blended Learning binnen de Hanzehogeschool."

Begripsvorming nodig

Door een regievoerder aan te stellen, verzekert de Hanzehogeschool zich ervan dat het thema op ieders netvlies blijft. Het punt is wel dat er nog meer begripsvorming nodig is als het gaat om het open delen van leermaterialen.” Klein bevestigt dit: “Termen als open leermaterialen, onderwijsmaterialen en leermiddelen lopen door elkaar. Daarnaast is nog niet voor iedereen binnen de instelling helder wat er al beschikbaar is. 'Wat zijn open textbooks? Wat is open delen? Hoe doe ik dat? Ik deel toch al met mijn studenten?' Daarover moeten we veel communiceren." De tijdgeest zit mee. Het onderwerp flexibilisering leeft onder de docenten en ze willen er graag aan bijdragen. "Het is de kunst om ze met elkaar in verbinding te brengen," stelt Klein.

Uitdagingen: administratie en infrastructuur

De eerste ambitie uit het Charter, delen binnen de instelling, is inmiddels uitgesteld van 2020 naar 2022. Dat heeft onder andere een praktische oorzaak: de bekostiging van flexibilisering roept vragen op. Klein vertelt: "Bínnen een school wordt er wel gedeeld, maar daarbuiten nog weinig. Als de ene school iets ontwikkelt, dan zijn daar kosten aan verbonden. Als een andere school dat materiaal wil gebruiken, worden deze ontwikkelkosten dan verrekend?”

Een andere uitdaging is de infrastructuur. De eerste aanbeveling uit de notitie luidt: Een goede ICT-infrastructuur is essentieel. Start met de ICT-infrastructuur, een online omgeving waar makkelijk gedeeld kan worden. De Hanzehogeschool heeft een repository voor scripties en een repository voor onderzoek, maar een infrastructuur voor open leermaterialen delen is er (nog) niet.

Nadruk op hergebruik

In de notitie ligt de nadruk op het stimuleren van hergebruik. "De focus op hergebruik komt onder andere voort uit het tijdgebrek onder docenten," zegt Boersma. "Bij delen denken docenten dat er een kwaliteitsslag nodig is. Ook komen er auteursrechten om de hoek kijken als je materiaal deelt. Docenten hebben veel vragen over wat je nu wel of niet mag delen. Maar vooral leeft de vraag of het wel goed genoeg is. Ze zijn soms bang voor het oordeel van hun collega of de buitenwereld. Hergebruik daarentegen kan docenten extra tijd opleveren, mits ze goede hulp krijgen bij het zoeken naar leermaterialen."

De Hanzehogeschool biedt de docenten specifiek ondersteuning aan op het gebied van hergebruik. De instellingsbibliotheek maakte voor de opleidingen een zogenaamde LibGuide, een overzichtspagina met handige informatie over open en online onderwijs. Boersma: "De bibliotheek maakt een voorselectie van databases, zodat een opleiding een directe verwijzing heeft naar die paar databases die voor hen het meest interessant zijn."

Een andere LibGuide ondersteunt docenten bij (her)gebruik van beeldmateriaal voor onderwijsmateriaal. Er wordt onder andere uitgelegd hoe je verwijst naar beeldmateriaal waar auteursrecht op rust. "De vraag is of de LibGuides worden gevonden door docenten," zegt Klein. Daarmee heeft ze ook de kern te pakken van haar eigen taak als regievoerder: meer bekendheid creëren binnen de instelling en zorgen dat het (her)gebruik van open leermaterialen vanzelfsprekender wordt.

Ank Boersma

Ank Boersma

Docenten moeten openheid niet alleen opgelegd krijgen vanuit beleidsnotities. Het is zeker zo effectief als ze vanuit hun perspectief de 'what's in it for me?' inzien dat delen en hergebruik werkt.

Verschillende lagen inzetten

Er zijn verschillende lagen binnen de instelling nodig om het delen en hergebruik van open leermaterialen op gang te brengen, merken ze bij de Hanzehogeschool. Boersma somt op: "Dat het een doelstelling is in het Charter, draagt eraan bij. Dat er een project Activerend onderwijs loopt, helpt ook. Verder is het belangrijk dat het belang van open wordt gezien door het management van de schools. Daar waar dat al zo is, ontstaat beweging. Tot slot zijn er zeker docenten die graag willen delen en hergebruiken, omdat het hen voordelen biedt."

Ze noemt het voorbeeld van een docent die hetzelfde vak geeft bij verschillende opleidingen. Momenteel gebruikt hij daarvoor overal verschillende lesmethodes. "Deze docent heeft een goede motivatie om te gaan hergebruiken. Docenten moeten het niet alleen opgelegd krijgen vanuit beleidsnotities. Het is zeker zo effectief als ze vanuit hun perspectief de 'What's in it for me?' inzien dat delen en hergebruik werkt."

Gerlien Klein

Gerlien Klein

De frustratie van docenten dat een uitgever het materiaal niet digitaal beschikbaar stelt, is een goede aanleiding om ze voor te leggen dat leermateriaal niet per se commercieel en gesloten hoeft te zijn.

Digitale studieboeken

Estudybooks is een ander project waar de Hanzehogeschool bij betrokken is. Samen met SURF en een aantal uitgevers voeren ze een pilot uit met digitale studieboeken. De pilot blijkt een kans om het gesprek over openheid op gang te krijgen. "De frustratie van docenten dat een uitgever het materiaal niet digitaal beschikbaar stelt, is een goede aanleiding om ze voor te leggen dat leermateriaal niet per se commercieel en gesloten hoeft te zijn," zegt Klein.

Versnellingsplan

Allemaal redenen om in te zetten op open leermaterialen. De Hanzehogeschool is inmiddels aangesloten bij de zone van het Versnellingsplan onderwijsinnovatie met ICT: Naar digitale (open) leermiddelen. Boersma en Klein zijn enthousiast over het actieve team, maar stellen ook vast dat ze naast Fontys de enige hogeschool zijn in de zone. Er doen vooral universiteiten mee. Ze roepen andere hogescholen op om zich vooral ook bij zone vier aan te sluiten.