Meer over dit stappenplan

Wat is kwaliteit van open leermaterialen?

Kwaliteit wordt vaak beschouwd als iets wat alleen subjectief kan worden bepaald of gevoeld en daarmee niet exact kan worden gemeten (Wingkvist et al, 2011). Omschrijvingen als 'van goede kwaliteit' of 'van slechte kwaliteit' blijven daardoor vaag. Toch zijn er criteria voor op te stellen.

In dit stappenplan volgen we de opvatting van Joseph M. Juran, die als een van de eersten schreef over kwaliteit en kwaliteitssystemen. Juran's Quality Control Handbook verscheen in 1951 en is sindsdien vaak herdrukt. Hij omschreef kwaliteit als 'fitness for use' - geschiktheid voor gebruik. Juran gaat uit van een groep gebruikers die verschillende eisen en verwachtingen van een product hebben en het op verschillende manieren gebruiken. Wanneer dat het geval is, moet het product meerdere eigenschappen voor 'fitness for use' bezitten. Deze eigenschappen zijn kwaliteitskarakteristieken die je kunt beschrijven met behulp van criteria.

Deze opvatting kun je toepassen op open leermaterialen: docenten hebben verwachtingen over het leermateriaal dat ze willen inzetten om bepaalde doelen te bereiken en ze beoordelen het leermateriaal daarop. Is het voor hen geschikt voor gebruik? Dan is het van goede kwaliteit.

Waarom nadenken over de kwaliteit van open leermaterialen?

Waarom is het hergebruik van leermaterialen van anderen niet vanzelfsprekend? Een aantal van de hindernissen voor docenten heeft te maken met de kwaliteit van het leermateriaal. Als docenten onvoldoende vertrouwen hebben in de kwaliteit van hun eigen leermateriaal, zullen ze het niet zo snel open delen. En als docenten onvoldoende inzicht hebben in de kwaliteit van leermateriaal van anderen, zullen ze het niet zo snel hergebruiken. Dit gegeven rechtvaardigt meer aandacht voor de kwaliteit van open leermaterialen.

Wat is een kwaliteitsmodel?

In dit stappenplan wordt onder een kwaliteitsmodel verstaan: een lijst van criteria waaraan leermateriaal moet voldoen om 'kwalitatief goed leermateriaal' te zijn, oftewel 'fit for use' - geschikt voor gebruik.

Een kwaliteitsmodel maakt de eisen en verwachtingen van docenten expliciet. Het geeft de onderlinge afspraken weer die binnen de vakgroep of community zijn gemaakt. Het vage begrip 'kwaliteit van leermateriaal' wordt concreet gemaakt. Dat geeft docenten het vertrouwen om open leermateriaal te delen en hergebruiken:

  • Het model is een meetlat waarmee je kunt vaststellen of gevonden leermateriaal voldoende kwaliteit heeft om het te hergebruiken;
  • Bij de ontwikkeling van leermateriaal werkt het model als een handvat. Het kan meer vertrouwen geven in de kwaliteit van het ontwikkelde materiaal en dus een drempel wegnemen om het te delen.

Context

De kwaliteit van leermaterialen of, meer algemeen, de kwaliteit van onderwijs, behelst veel meer dan een lijstje met aan te vinken criteria. Een heldere onderwijsvisie, professionele docenten, processen die op orde zijn en adequate ondersteuning zijn voorbeelden van wat een kwaliteitssysteem binnen een instelling moet adresseren. Het kwaliteitsmodel waarover dit stappenplan gaat is slechts een klein onderdeel van een dergelijk kwaliteitssysteem.

Bronnen

  1. Open leermaterialen in de praktijk Docenten vertellen hun reden om open leermaterialen in te zetten in onderwijs.

    Universitaire en HBO docenten vertellen over hun ervaringen met het delen of hergebruiken van open leermaterialen. Ze geloven in het delen van kennis en gebruik maken van elkaars expertise en experimenteren om te kijken wat het oplevert.

    Bron "Open leermaterialen in de praktijk" openen
  2. Adoption of Sharing and Reuse of Open Resources by Educators in Higher Education Institutions in the Netherlands: A Qualitative Research of Practices, Motives, and Conditions. Redenen voor delen en hergebruiken open leermaterialen

    In deze studie naar adoptie van delen en hergebruiken van open leermaterialen en cursussen zijn 55 stakeholders geïnterviewd uit het hoger onderwijs. De belangrijkste bevinding van het onderzoek is dat de motivatie voor delen en hergebruiken is gerelateerd aan de ambitie om beter onderwijs te verzorgen voor studenten.

    Bron "Adoption of Sharing and Reuse of Open Resources by Educators in Higher Education Institutions in the Netherlands: A Qualitative Research of Practices, Motives, and Conditions." openen

Definities

Framework - In dit stappenplan bedoelen we met een framework een generiek minimaal kwaliteitsmodel; een basis of kapstok die je kunt gebruiken als startpunt voor jouw kwaliteitsmodel.

Keurmerk - Een keurmerk op een open leermateriaal maakt zichtbaar dat het materiaal aan de hand van een kwaliteitsmodel is goedgekeurd. Een keurmerk toevoegen is een optie. Niet alle platforms bieden de mogelijkheid een keurmerk toe te voegen.

Kwaliteitscriterium - een kwaliteitscriterium is de beschrijving van een aspect van een leermateriaal waarover een kwaliteitsuitspraak moet worden gedaan, met een normering die voor ieder criterium aangeeft wanneer het voldoende wordt geacht.

Er zijn in dit verband drie categorieën kwaliteitscriteria:

  1. criteria die altijd gelden voor leermaterialen (open of gesloten, digitaal of niet)
  2. criteria specifiek voor digitale leermaterialen
  3. criteria specifiek voor open (in dit stappenplan per definitie digitale) leermaterialen

Kwaliteitsmodel - Onder een kwaliteitsmodel verstaan we een lijst van criteria waaraan leermateriaal moet voldoen om 'kwalitatief goed leermateriaal' te zijn, oftewel 'fit for use' — geschikt voor gebruik. Criteria kunnen vallen in de categorie eis of wens ('must have' en 'nice to have').

Open Educational Resources of open leermaterialen - Open educational resources (OER) zijn leermaterialen die vrij beschikbaar zijn voor (her)gebruik. Het kopiëren, bewerken en verspreiden van het materiaal is onder voorwaarden toegestaan door het gebruik van een open licentie (zoals Creative Commons). Dit stappenplan gaat expliciet over digitale open leermaterialen.

Repository - Een repository is een vrij toegankelijke databank, een digitaal archief voor open leermaterialen.

Vakcommunity - Een vakcommunity is een groep van docenten van verschillende onderwijsinstellingen die op hetzelfde vakgebied, domein of discipline werkzaam zijn en zich rondom de gedeelde inhoudelijke expertise hebben georganiseerd. Dit kunnen bijvoorbeeld bestaande vakverenigingen zijn, of instellingsoverstijgende consortia op een bepaald vakgebied.

Meer definities vind je in het Begrippenkader onderwijsinnovatie met ICT.